Gelderse Roos, pijnbestrijding uit je eigen tuin


Gelderse Roos – Viburnum opulus

Ik raakte al vroeg gefascineerd door dit kruid, vooral ook omdat ik aan den lijve heb ondervonden hoe goed dit kruid werkt bij pijn. De Gelderse Roos is een kleine boom of struik die redelijk vaak te vinden is in plantsoenen, parken, tuinen en ook in het wild. Het is een lid van de Muskuskruidfamilie ( Adoxaceae).

De geslachtsnaam ‘Vibernum’ is afgeleid van het Latijnse woord ‘vincia’ wat ‘binden’ betekent, sommige buigzame takken kunnen als bindmiddel gebruikt worden op dezelfde manier als wilgentenen. De soortnaam ‘opulus’ is de Latijnse naam voor de Spaanse Aak, een Esdoornsoort, waarmee een overeenkomst in bladvorm bestaat.

Veel mensen kennen de struik ook onder de naam Sneeuwbal, wees er echter wel verzekerd van dat je de goede ´Sneeuwbal´ te pakken hebt, kijk dus goed naar de afbeeldingen of vraag iemand kennis van zaken heeft.

Er is relatief weinig bekend over de historische achtergrond van de Gelderse Roos. Mrs. Grieve schrijft in haar ´Modern Herbal´ dat de struik zijn naam dankt aan het feit dat deze voor het eerst gecultiveerd werd in Gelderland. Ik kom dat eigenlijk alleen bij haar tegen en in boeken die dit van haar lijken te hebben overgenomen. Wel is het zo dat de bloemen die afgebeeld worden op het wapen van Otto I de Grote (1182-1207), Graaf van Gelre en Graaf van Zutphen, Gelderse Rozen worden genoemd. De vraag is of de naam van de plant er eerder was of dat het Wapen er eerder was, en dat de struik genoemd is naar het wapen. Ik opteer zelf voor de laatste mogelijkheid, maar ik hoor graag nieuwe suggesties.

De Gelderse Roos is een kleine boom of struik die 3 tot 4 meter hoog kan worden. De takken zijn dun en kaal, de bladeren tegenover elkaar staand, met 3 getande lobben, de bloemen zijn wit en staan in Hortensia-achtige tuilen, de buitenste bloemen zijn groot maar onvruchtbaar, de binnenste klein maar vruchtbaar. De bessen zijn bolvormig, rood en bevatten een zaadje, de bessen zijn giftig, en worden zelfs door de vogels vermeden, met uitzondering van de Pestvogel, alleen als het echt niet anders kan, worden ze gegeten, de bloemen zijn geurloos, de knalrode bessen hebben als je ze kneust een uitgesproken poepgeur, of zweetvoetenlucht, dit is zeer herkenbaar. De bloeitijd is in juni. In Noord-Amerika komt een variant op de Gelderse Roos voor, die daar ´Black Haw´ (Vibernum prunifolium) , genoemd wordt. Deze struik heeft een vergelijkbare werking en werd veelvuldig gebruikt door inheemse Amerikaanse stammen.

Gelderse Roos is makkelijk te telen in de meeste grondsoorten, maar houdt niet erg van een arme bodem en droogte. Een diepe, rijke en vochtige bodem verdient de voorkeur. Kleigrond met wat kalk zijn favoriet. De struik kan wel groeien in de halfschaduw, maar geeft toch sterk de voorkeur aan een zonnige positie, waarbij ook veel beter bloeit. Hij is winterhard tot -30°c. Zaaien kan het best in een koude kas zo snel het zaad rijp is, ontkiemen kan erg traag gaan, soms meer dan 18 maanden. De zaailingen kunnen overgepot worden in aparte potjes zo gauw ze goed hanteerbaar zijn en laat ze verder groeien in de koude kas. In de late lente of vroege zomer kunnen de planten worden overgezet naar hun permanente positie. Stekken van het zachte hout kunnen in de vroege zomer worden genomen en in een frame worden gezet waar ze zullen wortelen. Zodra ze wortelen kunnen ze apart worden opgepot en weer in de late lente of vroege zomer worden geplant op hun definitieve plek. Stekken van het halfrijpe hout kunnen worden genomen in juli en augustus, maar zijn soms moeilijk te overwinteren, plaats ze daarom in een kas. Stekken van het rijpe hout kunnen in de winter worden genomen en schieten wortel in de lente. Afleggen kan in juli en augustus. Het duurt ongeveer 15 maanden voordat de de afleggers gaan wortelen.

Medicinaal wordt de schors gebruikt, om een optimale hoeveelheid inhoudsstoffen te verkrijgen oogst je de bast van het midden van de lente tot de vroege zomer. Gebruik de schors van takken die een doorsnede hebben van niet meer dan 3 cm.

De schors bevat:
- De hydroquinonen arbutine, methylarbutine en sporen van een vrije hydroquinone
- Cumarinen zoals scopoletine > krampopheffend voor de baarmoeder en de kleine spieren) en scopoline
- De bitterstof viburnine
- Looistoffen (catechinen)
- Valeriaanzuur
- Salicosiden
- Harsen
- Saponinen

Er is relatief weinig bekend over het werkingsmechanisme van de Gelderse Roos, dat is jammer, omdat het zo´n effectieve pijnstiller is, dat weinig bijwerkingen kent.

Gelderse Roos is een specifiek middel voor krampen van de baarmoeder en eierstokken. Het ontspant de baarmoeder en verlicht de krampen die kunnen samengaan bij de menstruatie, ook bij endometriose. Het kruid ontspant de baarmoeder en wordt om deze reden ook toegepast bij een dreigende miskraam, al gebeurt dit in de praktijk nauwelijks meer. Vaak zijn middelen die krampopheffend werken niet geschikt voor zwangere vrouwen, Gelderse Roos vormt hierop een duidelijke uitzondering.

De krampopheffende werking van de Gelderse Roos is ook werkzaam voor de gladde spieren van de spijsvertering. Het kruid verminderd darmkrampen en is vooral een goed kruid bij een spastische colon.

En het werkt uitstekend bij reumatische pijnen, spierkrampen en een te hoge spierspanning.

Gelderse Roos is een acuut werkend kruid, het hoeft dus niet voortdurend te worden ingenomen, maar alleen als er sprake is van acute pijnklachten. De beste manier is om de tinctuur in te nemen, verspreidt over de dag en te stoppen wanneer de pijnklachten verminderen of stoppen. Het kruid is ook goed uitwendig toe te passen in de vorm van een kompres of als onderdeel van een massageolie.

Gelderse Roos kan ook worden toegepast bij andere krampachtige toestanden, die kunnen ontstaan bij astma en bij blaasziekten. Vroeger werd het ook wel toegepast bij stuipachtige toestanden bij kinderen en bij nachtelijk bedplassen bij kinderen. Bij hypertensie heeft het kruid een ontspannende werking en het kan ook van nut zijn in een aantal gevallen van migraine.

Het zelf maken van Gelderse Roostinctuur (ø Viburnum opulus)
Vul een schone pot met alcohol van liefst boven de 60% en voeg daaraan de fijngesneden schors van de Gelderse Roos en doe deze onmiddellijk in de pot, tot 1 cm onder de alcoholrand. Sluit de pot af en laat deze minstens 8 weken op een donkere plaats trekken, schudt iedere dag de pot even. Afzeven en doe de tinctuur in een donkere fles met naam van het kruid en de oogst – en botteldatum erop.

Het zelf maken van Gelderse Roosolie
Vul een schone pot met de vers geoogste fijngesneden schors van de Gelderse Roos, vul deze af met een plantaardige olie van goede kwaliteit (zonnebloemolie, amandelolie, olijfolie, maiskiemolie, abrikozenpitolie etc.). Zorg dat de olie goed verzadigd is. Draai een deksel op de pot en laat deze op een zonnige plek staan trekken, minstens 6 weken, schudt iedere dag even en laat de pot geregeld even luchten om schimmelvorming te voorkomen. Ook kan men om een sterkere olie te verkrijgen er de oude schors uithalen en deze vervangen door verse schors.

Aftreksel van de schors: 2 tot 4 gr 15 minuten zacht koken, driemaal daags of in een acute dosering bij krampaanvallen, dan ieder uur 2 gr tot de pijn verminderd, niet meer dan 6 x daags.
Ø: 4-8 ml 3 x daags, of in een acute dosering van 4 ml ieder uur bij krampaanvallen, niet meer dan 6 x daags.
Kompres: bij krampen een kompres maken door 10 ml ø te mengen met 100 ml gekookt water, dat nog warm is en een doek daarin te drenken en deze op de onderbuik te plaatsen.
Oliemaceraat: dit verwarmen en wrijven op de onderbuik bij krampen.

Interacties en contra-indicaties
Als men zich aan de aangegeven doseringen houdt is Gelderse Roos een veilig kruid. Het mag echter niet te lang achter elkaar worden gebruikt en dit maakt het middel dan ook zeer geschikt voor acute pijnklachten die snel een oplossing nodig hebben.

Als er sprake is van serieuze menstruatieklachten ga dan vooral ook naar je huisarts of gynaecoloog. Er kunnen serieuze gezondheidsklachten aan ten grondslag liggen. Neem kruiden als geneesmiddel serieus, als je het niet zeker weet, vraag dan altijd raad aan een herborist of fytotherapeut met een goede staat van dienst.

This entry was posted in Kruidenverhalen and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply