Hartgespan, what´s in a name….?


Hartgespan – Leonurus cardiaca

Fascinerend plantje, dat Hartgespan, in tegenstelling tot de meeste Lipbloemigen, komt deze plant prikkelig en afwijzend over..zeker als de plant uitgebloeid is en de bloemenschijnkransjes zaad aan het vormen zijn. Ze worden dan stekelig en prikkelbaar, zaad oogsten is een crime. Tegelijkertijd die zachte roze bloemen en dat blad dat met de regelmaat van een hartslag zich aan de vierkante stengel bevindt.

Zelf vind ik Hartgespan vooral interessant als kruid om te combineren met bijvoorbeeld Meidoorn en om het breed in te zetten, omdat het meerdere problemen kan aanpakken van lichaam en ziel.

De geslachtsnaam ‘Leonorus’ is samengesteld uit “leo” wat leeuw betekent en het Griekse woord “oura” wat staat voor staart, vermoedelijk is dit een verwijzing naar de vorm van de bloeistengel. De soortnaam ‘cardiaca’ verwijst naar de oude reputatie als middel tegen hartklachten.


De bloemen van het Hartgespan van dichtbij, subtiele schoonheid

Hartgespan zou in de 7de eeuw uit Azië zijn gekomen, en heeft zich verspreid over heel Europa, behalve in de Middellandse Zeegebied. Het heeft een schitterende staat van dienst. In de 15de eeuw werd de plant in kloostertuinen geteeld. Culpeper schreef: ‘There is no better herb to drive melancholy vapours from the heart, to strengthen it and make the mind cheerful, blithe and merry.’ Ook Culpeper merkte de meervoudige werking dus al op.

Hartgespan is een vaste plant uit de Lipbloemenfamilie die 50 tot 150 cm hoog kan worden. Hartgespan groeit bij voorkeur op alleenstaande schaduwrijke plaatsen, in heggen en langs oude muren, vooral op droge plekken. Uit de horizontale ondergrondse stengel met zijn vele wortels ontstaan rechtopstaande stengels die in kleur overlopen in roodviolet. De stengels hebben een vierkante vorm zoals de meeste lipbloemigen, en ze hebben een ruwe afstaande beharing. De gesteelde bladeren staan kruisgewijs langs de stengel, ze zijn handvormig en hebben 3 tot 5 lobben, ze zijn licht behaard en donkergroen aan de bovenzijde, de onderzijde is lichter van kleur. De bloemen staan in schijnkransen in de bladoksels, deze zijn vleeskleurig met een bruinrode tekening. Hartgespan bloeit in juni – augustus. Het kruid heeft een sterke onaangename geur. Komt in Europa en Azië voor, maar is zeldzaam in het Middellandse Zeegebied. Kolonisten hebben de plant meegenomen naar de Nieuwe Wereld en Hartgespan komt nu ook voor in bijna geheel Noord-Amerika. De plant heeft veel weg van Wolfspoot (Lycopus europeus), ook zo´n atypische lipbloemige.


Statig aan de bosrand

Hartgespan is makkelijk te telen, maar geeft de voorkeur aan wat armere grond, in mijn arme zandgrondtuin doet de plant het erg goed en zaait hij zichzelf uit, maar niet opdringerig. Zaait zichzelf, uit maar je kan ook in de lente zaaien in een koude kas. Wanneer de zaailingen groot genoeg zijn kun je ze oppotten in aparte potjes en uitplanten in de vroege zomer. Maar je kan ook ter plekke zaaien. Delen kan in de lente of herfst of in de lente. Grotere delen kunnen gelijk ter plekke worden geplant, kleinere delen kun je eerst oppotten.

Medicinaal worden de bovengrondse bloeiende delen gebruikt. Hartgespan bloeit in de hoogzomer en moet omstreeks deze tijd ook geoogst worden. De plant droogt net als Wolfspoot erg slecht, wordt snel zwart en kan beter vers verwerkt worden. De bloeischijnkransjes van hartgespan zijn erg prikkelig, dus oogsten en verwerken kan soms vervelend zijn.

De bovengrondse bloeiende delen bevatten:
• Etherische olie
• Alkaloïden (leonurine en stachydrene)
• Bitterstoffen
• Looistoffen
• iridoide glycoside (leonuride)
• diterpenoide stoffen (waaronder leocardine)
• Harsen
• Vit. A en B-complex
• flavonoïden (rutine, quercetine, hyperoside en apigenine)
• mineralen (kalium, magnesium, calcium, de drie hartmineralen en ijzer

Hartgespan werkt erg goed bij klachten aan de vrouwelijke geslachtsorganen die samengaan met stress en angst. Naast de werking op de baarmoeder is het kruid ook van kalmerende invloed op het zenuwstelsel, door middel van een ontkrampend effect op de hartspier. Vooral de alkaloiden in het kruid hebben dit effect, stachydrine doet dit met name aan het eind van de zwangerschap, wanneer de aard van de baarmoedersamentrekkingen verandert (Braxton-Hicks-weeen) om de baarmoeder alvast voor te bereiden op de bevalling zelf. Dit stimulerende effect op de baarmoeder wordt gecombineerd met een licht verdovend en ontspannende werking.


Voor de bloei

Uitstekende versterker van de hartspier, versterkt zonder te overspannen. De alkaloïde leonurine geeft een bloeddrukverlagend effect en is ook een onderdrukker van het zenuwstelsel, de andere alkaloïde stachydrene kan hier ook bij betrokken zijn. De aanwezige glycosiden in de plant kunnen op korte termijn de bloeddruk al verlagen. Zeer geschikt voor een te snelle of onregelmatige hartslag vooral wanneer deze veroorzaakt wordt door stress of angst. Maar ook voor andere hartkwalen met name als deze gepaard gaan met kortademigheid. Ook bij hypertensie. De behandeling moet enige maanden worden volgehouden.

Heeft een wondhelende en wondreinigende werking. Hartgespan werkt net als Wolfspoot en Citroenmelisse bij een te snel werkende schildklier. Het is belangrijk dat het kruid dan wel enige maanden ingenomen wordt om een goed resultaat te krijgen. Verder word ook genoemd diarree

Het zelf maken van Hartgespantinctuur
Vul een schone pot met alcohol van minstens 35% en doe daar de fijngeknipte bovengrondse bloeiende delen van het Hartgespan bij tot net onder de rand van de vloeistof, deksel erop. Laat dit minstens 2 maanden staan op een donkere plek, iedere dag schudden. Afzeven en doe de tinctuur in een donkere fles met naam van het kruid en de oogst – en botteldatum erop. Na ongeveer 2 maanden afzeven en bottelen.

Contra-indicaties en interacties
Gebruik het kruid liever niet gedurende de eerste fase van de zwangerschap, ondanks het vroegere gebruik als middel om een miskraam te voorkomen. Gebruik het ook niet als vrouwen zeer hevig menstrueren. Sommige mensen zijn erg allergisch voor de plant en krijgen dermatitis als ze de plant aanraken.

This entry was posted in Kruidenverhalen, Uncategorized and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply