Moerasspirea, ontstekingsremmend en pijnstillend


Moerasspirea – Filipendula ulmaria

Nu in juli bloeit de Moerasspirea en verspreidt zij een heerlijke zoete amandelgeur, die direct herkenbaar is, en bijna te zoet kan zijn. Dit is ook de periode dat Moerasspirea geoogst kan worden, de plant komt algemeen voor langs sloten en plassen en andere vochtige plaatsen.

Moerasspirea is een lid van de Roosfamilie, net als veel medicinale planten en voedingsgewassen. De geslachtsnaam ‘Filipendula’´is samengesteld uit de Latijnse woorden ’filum’´wat ‘draad’´betekent‘ en pendulus’´wat staat voor ‘hangend’, dit is een verwijzing naar de aan dunne wortels hangende knollen van de Knolspirea, een nauw verwante soort. De soortnaam ‘Ulmaria’ slaat op de vorm van het blad, dat enigszins doet denken aan dat van de Iep.

Moerasspirea was een van de heilige kruiden van de Druïden.

Al in de Middeleeuwen was Moerasspirea bij kruidkundigen bekend, maar het duurde tot de Renaissance voordat de geneeskrachtige eigenschappen werden beschreven. Daarop volgde een periode van grote bekendheid, vervolgens ēēn van vergetelheid, alhoewel zij in de ‘Pharmacopoea Galeno-Chimoco-Medica’ van Wouter van Lis ut 1747 nog wordt genoemd. In elk geval wordt het kruid in het begin van de 20ste eeuw in ere hersteld, en sindsdien is haar geneeskundige betekenis niet meer getaand. Moerasspirea bevat namelijk de inhoudsstof salicylzuur, het element wat het aspirientje zo’n geliefd pijnstillend middel maakt, inmiddels kan salicylzuur chemisch worden nagemaakt.

In het Engels is een van haar namen Queen of the Meadows en in het Frans Reine de Pres, en koninklijk is zij zeker. Het was het favoriete strooikruid van Elizabeth 1 van Engeland. Het strooien van geurende kruiden op de vloer was een gewoonte die van de Middeleeuwen tot in de 17de eeuw gebruikelijk was, op deze manier werden vieze luchtjes verdoezeld en tegelijkertijd hield het ook ongedierte tegen. Dit gebeurde alleen bij de rijken.


Moerasspirea langs de waterkant, zomer in Nederland 2012

Moerasspirea is een vaste plant en wordt tussen de 60 en 150 cm hoog. De stengels zijn krachtig, gegroefd en stijf, maar breken relatief makkelijk. De bladeren zijn groot, van boven donkergroen en aan de onderkant witviltig, ze zijn samengesteld uit 5 tot 17 blaadjes van ongelijke grootte, ingezaagd, het topblaadje is handvormig gespleten. De bloemen zijn roomwit, klein in onregelmatig gevormde bijschermen, de bloeitijd is van juni tot augustus, net als de meeste rozen hebben ze 5 kelkbladen en 5 kroonbladen. De geur en de smaak van het kruid zijn aangenaam en doet aan Amandel denken. Moerasspirea heeft zoals de naam al aangeeft een sterke voorkeur voor vochtige grond en is vaak te vinden langs waterkanten. In Nederland een algemene plant, verder in Noord – en Zuid-Europa, Noord-Amerika en Noord-Azië.

Moerasspirea verlangt een humusrijke bodem in de halfschaduw, maar kan langs sloten en vijvers weer wel in de volle zon staan, zolang de grond in het groeiseizoen voldoende vochtig is. Ze heeft een hekel aan droge of zure bodems. Groeit goed in moerasachtige bodems en in zware kleibodem. Je kan het beste zaaien in de herfst in een koude kas, of in de lente. De zaadjes ontkiemen het best bij een temperatuur tussen de 10 – 13°c. Wanneer de plantjes sterk genoeg zijn, zet ze dan in aparte potjes en plant ze in de zomer op hun definitieve plek. Delen in de herfst of winter. Moerasspirea is een goede bijenplant en levert een heerlijke honing.

Medicinaal worden de bloeiende bovengrondse delen gebruikt, de losse bloemen en soms de wortel. De bloeiende bovengrondse delen kun je verzamelen in de maanden juni tot augustus, het beste is als de pluimen nog niet geheel in bloei staan. De bloemen worden ook apart geoogst. De wortel opgraven in de herfst, de wortel zou effectiever zijn bij infecties maar veel bewijs kom ik daar niet van tegen.

De bloeiende bovengrondse delen bevatten:
- etherische olie waarin o.a. salicylaldehyde, ethylsalicylaat, methylsalicylaat, meth-oxybenzaldehyde en anderen.
- fenolische glycosiden zoals spiraeine, monotropine, gaultherine
- flavonoiden zoals spiraeoside, rutine, hyperoside, avicularine
- polyfenolische looistoffen en andere voornamelijk in water oplosbare looistoffen
- plantaardige zuren
- cumarine
- vitamine C


Moerasspirea, klaar om verder gedroogd te worden voor een heerlijke thee

Het belangrijkste ingrediënt van de Moerasspirea zijn de salicylaten in de etherische olie. Deze stoffen werken ontstekingsremmend en pijnstillend, en dit is de reden dat Moerasspirea ingezet kan worden bij tal van infecties, zowel in – als uitwendig. Salicylzuur werkt ook tegen overvloedig maagzuur en bij diverse maag – en darmzweren. In tegenstelling tot aspirine dat bij een overdosering maagzweren kan veroorzaken, zorgen de looistoffen en andere inhoudsstoffen van de Moerasspirea ervoor dat de slijmvliezen en binnenwand van de maag en de darmen beschermd worden. Salicylaten bevorderen de genezing van infecties. Moerasspirea heeft mogelijk ook ontzurende kwaliteiten, wat de werking op reumatische – en maagaandoeningen nog verder verklaard.

Een van de beste middelen voor de spijsvertering. Het beschermt het slijmvlies van het spijsverteringskanaal, verminderd overvloedig maagzuur, gaat daardoor oprispingen tegen en verminderd misselijkheid.

Moerasspirea heeft bloedverdunnende en vaatverwijdende eigenschappen. Kan bij diverse zenuwpijnen worden toegepast, maar ook bij hoofdpijn. Algeheel versterkend en ontkrampend en aanvullend, goed kruid in herstelmengels na een ziekte. De knoppen worden nog gebruikt in de parfumindustrie. De hele plant levert een gele kleurstof op om wol en textiel mee te verven. Uit de wortels haalt men een zwarte kleurstof.

Het zelf maken van Moerasspireatinctuur
Vul een schone pot met alcohol van minstens 35% en doe daar de fijngeknipte bovengrondse bloeiende delen van de Moerasspirea bij tot net onder de rand van de vloeistof, deksel erop. Laat dit minstens 2 maanden staan op een donkere plek, iedere dag schudden. Afzeven en doe de tinctuur in een donkere fles met naam van het kruid en de oogst – en botteldatum erop. Na ongeveer 2 maanden afzeven en bottelen.

Bloedversterkende wijn met Moerasspirea
- 50 gr Moerasspireabloemen
- 25 gr Salie
- 25 Peterselie
- 100 gr ongepasteuriseerde honing
- 7,5 dl rode wijn
Hak de plantendelen in een blender, in de rode wijn een maand laten macereren, af en toe roeren. Daarna zorgvuldig zeven door een doek, de honing erin oplossen en van de wijn 25 ml drinken voor de maaltijd. Bloedverrijkend.

Contra-indicaties
Niet geven aan mensen die allergisch zijn voor aspirine i.v.m. het aanwezige salicylzuur.

Interacties
Moerasspirea wordt veel aangeprezen als een geschikt kruid voor kinderen, helaas kunnen kinderen onder de 12 jaar het Syndroom van Reye ontwikkelen als ze lijden aan koorts, het syndroom van Reye is een zeldzame complicatie van het gebruik van middelen die salicylzuur bevatten (dus ook aspirine), hetgeen kan voorkomen bij kinderen die blootgesteld zijn aan het waterpokken, mazelen – of aan een griepvirus, daarbij gebruik makend van een hoge dosis salicylzuur bevattende producten. Bij Reye degenereren lever, nieren, darmen en hart, er ontstaat een hersenoedeem waardoor de druk in de hersenen gevaarlijk oploopt. Vaak heeft het een dodelijke afloop. Sommige kinderen zijn ook genetisch gepredestineerd om Reye te krijgen bij salicylzuurgebruik. Er zijn geen meldingen dat kinderen Reye hebben ontwikkeld na het gebruik van Moerasspirea, maar het is het toch zaak om voorzichtig te zijn. Andere geneeskruiden waarvoor dit geldt zijn Wilg, Populier, Driekleurig Viooltje en Bergthee. Ook niet geven aan mensen die al bloedverdunnende medicijnen gebruiken.

Bijwerkingen
Laat dit kruid nooit meekoken, dit laat de zeer kwetsbare etherische oliën vervliegen.

This entry was posted in Kruidenverhalen and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply