Salicylate Kruiden en het Syndroom van Reye

Het Syndroom van Reye is een zeldzaam, maar in potentie dodelijk syndroom, dat meestal voorkomt bij kinderen onder de 12 jaar, die te maken hebben gehad met een virale infectie. Er is erg weinig bekend over het ontstaan van het syndroom, maar waarschijnlijk is wel dat salicylaten mogelijk kunnen werken als trigger. Dit is de reden waarom je aan kinderen onder de 12 jaar geen aspirine mag geven, sommige bronnen noemen ook tieners.

Voor kruidengeneeskundigen is dit een lastig gegeven, een aantal kruiden bevatten salicylaten in grotere hoeveelheden en vormen. Levert dit een gevaar op en waarop moet je letten?

Maar eerst meer over de aandoening zelf. Het Syndroom van Reye is vernoemd naar Dr. R. Douglas Reye, samen met Dr. Graeme Morgan en Dr. Jim Baral, publiceerde hij het eerste onderzoek naar het syndroom in 1963 in The Lancet. Maar de symptomen van de aandoening waren al veel eerder opgemerkt in 1929. In 1964 was er ook een publicatie van een onderzoek van Dr. George Johnson, naar een uitbraak van influenza B, waarna 16 kinderen, neurologische problemen ontwikkelden, waarvan er 4 opvallend leken op de beschreven symptomen van het Syndroom van Reye. In 1979 ontdekte Dr. Karen Starko het eerste verband tussen het gebruik van aspirine en het Syndroom van Reye. Deze bevindingen werden bevestigd door onderzoek in Ohio en Michigan. Vanaf 1980 werden artsen en ouders gewaarschuwd tegen het gebruik van salicylaten bij kinderen of tieners met virale ziekten en waterpokken. Ook de betere fytotherapeutische boeken waarschuwen tegen het gebruik van salicylaathoudende kruiden bij kinderen.


Levercellen van een kind dat is overleden aan het Syndroom van Reye, opvallend is de bleke kleur van de cellen, veroorzaakt door leververvetting

De symptomen van het Syndroom van Reye
Het Syndroom van Reye is in aanleg een dodelijke ziekte, die een negatief effect heeft op vooral de hersenen en de lever, maar het veroorzaakt ook hypoglykemie. De klassieke kenmerken zijn uitslag, braken, en leverschade. De lever is iets vergroot en ook de nieren kunnen vergroot zijn en er kan encefalopathie ontstaan (met zwelling van de hersenen). Het is belangrijk om de aandoening vroeg te diagnosticeren. De meeste kinderen herstellen met therapie, maar het kan ook zorgen voor permanente hersenbeschadigingen.

Het Syndroom van Reye kent 5 fasen

Eerste fase
- Er ontstaat uitslag op handpalmen en voeten
- Aanhoudend zwaar braken, ook als men niet eet
- Algehele lethargie
- Verwarring
- Nachtmerries
- Hoge koorts
- Hoofdpijn

Tweede fase
- Encephalatische stupor
- Hyperventilatie
- Leververvetting (gevonden door biopsie)
- Hyperactieve reflexen•

Derde fase
- Voortzetting van fase I en II symptomen
- Mogelijk coma
- Mogelijk hersenoedeem
- Zelden, ademhalingsstilstand

Vierde fase
- Verdieping coma
- Verwijde pupillen met een minimale reactie op licht
- Minimaal, maar nog steeds aanwezig leverfunctiestoornis•

Vijfde fase
- Zeer snel begin volgende fase
- Diep coma
- Epileptische aanvallen
- Meervoudig orgaanfalen
- Slapheid
- Hyperammoniëmie (boven 300 mg / dL van het bloed)
- Dood

Het is onbekend, welk precies mechanisme er optreedt bij de combinatie virale ziekte en salicylaten bij kinderen. Een klein onderzoek wijst ook op een mogelijk verband tussen acetaminophen (paracetamol) als een nog groter risico, dan salicylaten, maar dit wordt niet algeheel geaccepteerd.

De meer ernstige symptomen van het Syndroom van Reye, lijken het gevolg te zijn van schade aan cellulaire mitochondriën, in ieder geval in de lever. Er zijn een aantal manieren waarop salicylaten dit kunnen veroorzaken. Een onderzoek dat de definitieve oplossing zou moeten brengen is er nog niet geweest en de samenhang met aspirine is alleen aangetoond door middel van epidemiologisch onderzoek. De diagnose van het Syndroom van Reye, is sterk afgenomen sinds de jaren 80, toen genetische tests voor aangeboren stofwisselingsziekten beschikbaar kwamen in de ontwikkelde landen.

Een onderzoek dat 49 overlevenden van het syndroom nader bekeek, toonde aan dat de meerderheid van de ex-patiënten diverse stofwisselingsstoornissen hadden, ook dit gegeven zou van invloed kunnen zijn als trigger van de aandoening.

Inmiddels worden in de Verenigde Staten, salicylhoudende middelen niet meer gegeven aan kinderen onder de 19 jaar en in Nederland wordt het geven van salicylaathoudende middelen onder de 16 jaar afgeraden.

Gedocumenteerde gevallen van het Syndroom van Reye bij volwassenen komen zelden voor. Het herstel bij volwassenen met het syndroom is over het algemeen snel, met binnen twee weken weer een normaal functionerende lever- en hersenfunctie. Bij kinderen kunnen milde tot ernstige hersenbeschadigingen optreden die blijvend kunnen zijn, vooral bij zuigelingen. Meer dan dertig procent van de gemelde gevallen in de Verenigde Staten van 1981 tot 1997 hebben geleid tot een dodelijke afloop.

Wat zijn salicylaten eigenlijk?
Salicylaat is de verzamelnaam voor een grote verzameling stoffen, die zijn afgeleid van salicylzuur. Salicylaten hebben een pijnstillende, koortsverlagende en ontstekingsremmende werking en zijn ook belangrijke antioxidante stoffen in planten. Daarnaast worden ze ook gebruikt bij de verwijdering van wratten en de behandeling van acne.

De eerste vermelding van de werking van salicylaten komt van Hippokrates, die in de 5de eeuw voor Chr. schrijft over een bitter poeder dat verkregen werd van de wilgenbast. Het middel zou pijn verzachten en koorts verlagen. Wilgenbast wordt ook als pijnstiller genoemd in het oude Sumerië, Libanon en Assyrië. De Cherokee en ander inheemse Amerikaanse volkeren, gebruikten een infuus van wilgenbast voor koorts en andere aandoeningen. Het pijnstillend effect was dus al eeuwenlang en wereldwijd bekend.


Chemische structuur methylsalicylaat afkomstig van Bergthee of Wintergreen

Salicylaten komen in de natuur in verschillende vormen voor, en het is moeilijk om planten te vinden die helemaal geen salicylaten bevatten, planten kunnen ook verschillende salicylaten bevatten. Voorbeelden zijn wilgensoorten, populieren en het viooltje.


Driekleurig Viooltje – Viola tricolor

Een aantal vormen van salicylaten die in planten kunnen voorkomen zijn salicine, salicylalcohol en methylsalicylaat.

Salicylaten zijn genoemd naar het Latijnse woord voor Wilg, Salix, van de bast van deze boom wordt de stof ook verkregen. Het gaat om een betahydroxide zuur (BHA) met de chemische formule C6H4(OH)CO2H. Dit kleurloze kristallijne organische zuur wordt veel gebruikt in organische syntheses en werkt als een plantaardig hormoon. In planten speelt deze stof een rol bij groei en ontwikkeling, fotosynthese, vochthuishouding, ijzeropname en het zet ook bepaalde veranderingen in de bladanatomie op gang. Salicylzuur wordt herkend als een endogeen signaal in de plant, en is van invloed op de verdediging van de plant tegen ziekteverwekkers. Het is ook betrokken bij de systemisch verworven weerstand (SAR), waarbij een aanval van ziekteverwekkers op oude bladeren, een weerstand creëert in jongere bladeren. Het is uiteindelijk een derivaat van de stofwisseling van salicine. Het is waarschijnlijk het best bekend als het actieve ingrediënt van aspirine, in feite is salicylzuur een stofwisselingsproduct van aspirine, en het product van esterhydrolyse in de lever (Hydrolyse is een type chemische reactie waarbij een chemische verbinding reageert met een watermolecuul en daarbij in tweeën gesplitst wordt. Hydrolyse van een ester levert een carbonzuur en een alcohol).

Het actieve ingrediënt van wilgenbast, salicine, ook naar het Latijnse woord voor wilg, werd in kristallijne vorm, voor het eerst geïsoleerd in 1828 door Henri Leroux, een Franse farmacoloog en Raffaele Piria, een Italiaanse chemicus. Piria was in staat om de substantie in een suiker en een tweede component te veranderen, wat na oxidatie dan uiteindelijk salicylzuur wordt.

Salicylzuur werd ook geïsoleerd uit Moerasspirea (Filipendula ulmaria), door Duitse onderzoekers in 1839. Hoewel hun extract effectief was, gaf het spijsverteringsproblemen, maagbloedingen, diarree en in een geval zelfs de dood. (dit geldt niet voor Moerasspirea!)

Alhoewel salicylzuur giftig is in grote hoeveelheden wordt het veel toegepast als conserveringsmiddel in voeding en als antisepticum in tandpasta. Voor mensen met een allergie voor salicylzuur, kunnen ook deze kleine hoeveelheden schadelijk zijn.

Salicylaten komen in zeer veel voedingsmiddelen voor die iedere dag gebruikt worden, soms zijn ze te vinden in minieme hoeveelheden en soms in grotere hoeveelheden. Dit maakt het ook zo moeilijk voor mensen met een salicylatenallergie (dit hangt niet samen met het Syndroom van Reye) om een voedingspatroon te vinden zonder salicylaten. Onderaan deze post, vind je een lijst met voedingsmiddelen met een aanzienlijke hoeveelheid salicylaten. Kinderen worden dus sowieso blootgesteld aan salicylaten in de dagelijkse voeding.

Er zijn veel verschillende soorten salicylaten, sommige zijn natuurlijk, sommige een derivaat, andere synthetische producten:
- Acetyl Salicylzuur
- Acetylsalicylaat
- Acetylsalicylaatzuur
- Aluminum Acetylsalicylaat
- Ammoniumsalicylaat
- Amylsalicylaat
- Arthropan
- Aspirine
- Benzylsalicylaat
- Butyloctylsalicylaat
- Calcium acetylsalicylaat
- Choline Salicylaat
- Ethylsalicylaat
- Lithium Salicylaat
- Methyl Salicylaat
- Methylene Disalicylisch zuur
- Octisalaat
- Octylsalicylaat
- Fenylsalicylaat
- Procainesalicylaat
- Sal Ethylcarbonaat
- Salicylamide
- Salicylanilide
- Salicylsalicylisch zuur
- Santalylsalicylaat
- Sodiumsalicylaat
- Stoncylaat
- Strontium Salicylaat
- Sulfosalicylisch zuur
- Tridecyl Salicylaat
- Trolamine Salicylaat
Al deze stoffen worden afgeraden voor kinderen onder de 16 jaar.

Wat betekent dit voor het toedienen van salicylhoudende kruiden voor kinderen?

Het eerste wat duidelijk moet zijn is, dat er geen gedocumenteerde gevallen zijn van kinderen die het Syndroom van Reye hebben ontwikkeld, na het gebruik van salicylaathoudende kruiden. Dit hoeft niet te betekenen dat kruiden geen gevaar opleveren, maar mogelijk levert de synergie met de andere inhoudsstoffen die kruiden bevatten een bescherming op tegen het Syndroom van Reye, of de hoeveelheden salicylaten zijn veel kleiner in kruidenmiddelen, dan in een pure vorm.

Toch wordt aangeraden om voorzichtig te zijn, en vaak zijn er waarschuwingen te vinden in de monografieën van met name Wilg (Salix spp.) en Moerasspirea (Filipendula ulmaria), er zijn echter meerdere kruiden die salicylaten bevatten en vaak in aanzienlijke hoeveelheden, die deze vermelding niet kennen en veelvuldig worden gegeven aan kinderen, Zoethout (Glycyrrhiza glabra) is de bekendste. Moeten nu de alarmbellen gaan rinkelen?


Bergthee of Wintergreen – Gaultheria procumbens, kruid met het hoogste gehalte aan salicylaten

Dit is een moeilijke vraag, over het algemeen is het zo dat je bij kinderen al extra voorzichtig moet zijn, met het toedienen van kruiden. Het is aan te raden om in ieder geval het zekere voor het onzekere te nemen. Als er iets fout gaat, zal de beschuldigende vinger al snel wijzen naar de ´alternatieve´ genezer of naar het kruid, met als gevolg een verbod op het kruid, een goed voorbeeld is een geval van een hypovolemische shock die ontstond bij een vierjarige jongen in Italië, als gevolg van bloedingen in maag – en darmgebied (Annali dell’Istituto Superiore di Sanità, Print version ISSN 0021-2571, Ann. Ist. Super. Sanità vol.47 no.3 Roma 2011). Als schuldige werd een kruidensiroop aangewezen, met hierin 7 kruiden die verder niet genoemd werden, met uitzondering van Moerasspirea, waarbij een melding werd gemaakt van de aanwezigheid van salicylaten, die mogelijk verantwoordelijk zouden zijn voor de inwendige bloedingen (er was hier geen sprake van het Syndroom van Reye). Het middel was voorgeschreven door een reguliere arts om een verkoudheid te bestrijden, na het voorval werd het middel onmiddellijk van de markt gehaald. Dit geeft aan hoe overspannen er gereageerd wordt op dergelijke voorvallen, ter vergelijking, per jaar sterven er alleen al in de VS 500 mensen aan de directe en indirecte gevolgen van aspirinegebruik, maar het middel is nog steeds OTC verkrijgbaar. Er wordt dus met twee maten gemeten. Dus wees voorzichtig, niet alleen in het belang van je cliënt, maar bedenk ook, dat als het fout gaat, het kruid en de therapeut als hoofdschuldigen worden aangewezen.

Welke kruiden moet je nu vermijden bij kinderen onder de 16 jaar?
In ieder geval kruiden met een aanzienlijke hoeveelheid salicylaten, dit zijn de volgende:
- Bergthee of Wintergreen (Gaultheria procumbens), de etherische olie van deze plant bevat methylsalicylaat. Een theelepel van deze EO bevat 7000 mg salicylaat, dit staat gelijk aan 21 aspirines. Deze olie wordt overigens zelden inwendig toegepast, maar uitwendig gebruik moet ook vermeden worden bij kinderen onder de 16 jaar.
- Wilg en dan met name de bast, de Schietwilg of Salix alba bevat 25.000 tot 110.000 ppm salicylaten in de bast (ppm betekent parts per million oftewel delen per miljoen, het is een maat die de concentratie van een bepaalde stof aangeeft. Een concentratie van 1 ppm geeft aan dat je één deeltje of molecule van een product hebt per miljoen andere deeltjes of moleculen. Met andere woorden, één ppm is duizend keer kleiner dan één promille). De bladeren van de Schietwilg bevatten ook salicylaten, maar veel kleinere hoeveelheden.
- Moerasspirea (Filipendula ulmaria), vooral in de bloemen.
- Alle populiersoorten (Populus spp.), vooral in de bast.
- Gelderse Roos (Viburnum opulus) en de Black Haw (Viburnum prunifolium) in de bast.
Een aantal kruiden bevat kleinere hoeveelheden salicylaten, voor deze kruiden geldt dat je in ieder geval voorzichtig moet zijn om ze inwendig toe te passen bij kinderen onder de 12 jaar.
- Driekleurig Viooltje (Viola tricolor) en Maarts Viooltje (Viola odorata) in de bloemen
- Zoethout (Glycyrrhiza glabra), vooral in de wortel.

Salicylaten in voeding
In praktisch alle planten die wij eten komen salicylaten voor, dit levert alleen een direct gevaar op voor mensen die lijden aan een allergie voor salicylaten, nog nooit zijn er aanwijzingen geweest dat salicylaten in voeding, het Syndroom van Reye hebben getriggerd. Het geeft ook aan dat de salicylaten in kruiden, die net als in voeding niet geïsoleerd zijn, maar in een synergie met andere aanwezige stoffen ingenomen worden, hoogstwaarschijnlijk een heel ander effect hebben, dan de geïsoleerde en gesyntheseerde stof in aspirine.

Fruit met veel salicylaten:
- Alle gedroogde vruchten
- Avocado
- Abrikoos
- Avocado
- Braam
- Zwarte Bes
- Bosbes
- Kersen
- Dadels
- Druiven
- Guave
- Sinaasappel
- Ananas
- Pruim
- Framboos
- Aardbei
- Mandarijn

Groenten met veel salicylaten
- Spaanse Peper
- Champignon
- Andijvie
- Courgette
- Augurk
- Radijs
- Tomaat

Noten en zaden met veel salicylaten
- Pinda´s met het velletje erom
- Amandelen
- Waterkastanjes

Zoetigheid met veel salicylaten
- Kauwgom
- Voeding met fruitsmaakjes
- Honing
- Jam
- Dropjes
- Met munt gearomatiseerde snoepjes
- Pepermuntjes

Keukenkruiden en andere smaaktoevoegers met veel salicylaten
- Anijs
- Basilicum
- Zwarte Peper
- Gedroogde chillies
- Chilipoeder
- Appelazijn
- Sauzen in pakjes
- Komijn
- Kerrie
- Dille
- Fenegriek
- Garam Masala
- Gember
- Honing
- Foelie
- Marmite
- Mosterd
- Oregano
- Paprika
- Pepermunt
- Rozemarijn
- Salie
- Tabasco
- Dragon
- Tijm
- Curcuma
- Gistextracten, zit veel in vegetarische broodsmeersels als Tartex
- Witte peper
- Wijnazijn
- Worcester Sauce

Vetten en oliën met veel salicylaten
- Kokosnootolie
- Olijfolie

Vlees met veel salicylaten
- Vooral vlees dat op smaak gemaakt is met kruiden en andere smaakmakers

Dit zijn alleen maar de voedingsmiddelen met een aanzienlijke hoeveelheid salicylaten, het zit in veel meer voedingsmiddelen. De bedoeling van deze lijst is ook om de betrekkelijkheid van de voorzichtigheid met kruiden die salicylaten bevatten te laten zien, omdat de stof in zoveel door kinderen geconsumeerde voedingsmiddelen zit. Salicylaten in voeding zijn zeer belangrijk voor onze weerstand en dienen als sterke antioxidant.
-

This entry was posted in Kruidenwetenschap and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply